1. 1. 1. گروه حقوق اداری پژوهشکده حقوق عمومی و بین الملل در سال ۱۳۹۲ نشستی را در راستای آشنایی با این مفهوم صلاحیت‌های اختیاری، برگزار کرد. در نشست مذکور، بر دو موضوع به طور خاص تأکید شد: نخست: نظارت قضایی بر اشتباه مقام اداری؛ دوم: نظارت قضایی بر سوء استفاده از اختیارات مقام اداری. گزارش نشست مذکور با مشخصاتی ‌به این شرح منتشر شده است: سیدشهاب‌الدین موسوی‌زاده (تنظیم‌کننده)، «نظارت قضایی بر اعمال صلاحیت‌های اختیاری»، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه [برای] پژوهشگاه قوه قضاییه، ۱۳۹۲٫ ↑

      

   

 

1. 1. طباطبائی مؤتمنی، منوچهر، همان، ص۴۵۵ ↑

 

1. 1. طباطبائی مؤتمنی، منوچهر، همان، ص۴۶۷ ↑

 

1. 1. باقری، احمد، رنگین کمان،فاطمه، “سوءاستفاده از حق”، نامه الهیات، ۱۳۸۸، شماره ۶ ↑

 

1. 1. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد۳، چاپ سوم، تهران، گنج دانش،۱۳۸۶، شماره ۸۲۳۵ ↑

 

1. 1. منبع پیشین ص۲۳ ↑

 

1. 1. کاتوزیان،ناصر، «سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق»،مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی(دانشگاه تهران) شماره۲۱،اسفند۱۳۵۸ ص۱۰۵ ↑

 

1. 1. همان صص۱۰۵-۱۰۶ ↑

 

1. 1. Illegality ↑

 

1. 1. Fairness ↑

 

1. 1. Procedural impropriety ↑

 

1. 1. انصاری،مسعود؛طاهری،محمدعلی. مجموعه دانشنامه حقوق،دانشنامه حقوق خصوصی،جلددوم،ص۸۳۴ ↑

 

1. 1. همان.جلددوم.برگرفته از صفحه۸۳۴ ↑

 

1. 1. منبع پیشین صفحه ۱۰۴ ↑

 

1. 1. باقری،احمد؛رنگین کمان،فاطمه. «سوءاستفاده از حق»،نامه الهیات،شماره ۶٫بهار۱۳۸۸٫صفحه۲۲ ↑

 

1. 1. ماده ۱۳۲ قانون مدنی فرانسه ↑

 

1. 1. جعفری لنگرودی،محمد جعفرهمان،شماره ۸۲۳۸ ↑

 

1. 1. طباطبائی مؤتمنی،منوچهر؛همانصص۴۶۶-۴۶۷ ↑

 

1. 1. Abuse of power ↑

 

1. 1. Deviation of power ↑

 

1. 1. کاشانی،سید محمود،نظریه تقلب نسبت به قانون، دانشگاه ملی ایران،۱۳۵۲،ص۲۲۶ ↑

 

1. 1. طباطبائی مؤتمنی، منوچهر، منبع پیشین ،صفحه ۴۶۷٫ ↑

 

1. 1. هداوند،مهدی؛حقوق اداری تطبیقی. جلد دوم،چاپ اول،تهران، وزین،۱۳۸۹ ↑

 

1. 1. هداوند،مهدی؛حقوق اداری تطبیقی همان جلد اول صص۱۶۵ ↑

 

1. 1. گزارش نشست نظارت قضایی بر اعمال صلاحیت‌های اختیاری گروه حقوق اداری پژوهشکده حقوق عمومی و بین الملل پژوهشگاه قوه قضاییه تهران ، ۱۳۹۲٫ ↑

 

1. 1. هداوند،مهدی؛حقوق اداری تطبیقی،منبع پیشین،صص۱۱۲-۱۱۳ ↑

 

1. 1. هداوند،مهدی؛حقوق اداری تطبیقی، همان جلد اول.ص ۱۶۹ ↑

 

1. 1. illégalité ↑

 

1. 1. گزارش نشست نظارت قضایی بر اعمال صلاحیت‌های اختیاری،همان ↑

 

1. 1. طباطبائی مؤتمنی،منوچهر،همان، صص۴۶۶-۴۶۷ ↑

 

1. 1. گزارش نشست نظارت قضایی بر اعمال صلاحیت‌های اختیاری همان. ↑

 

1. 1. کاتوزیان،ناصر، سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق،همان،صص ۱۰۷-۱۱۱ ↑

 

1. 1. همان ص ۱۱۱ ↑

 

1. 1. یعقوبی،مسلم،فرهنگ اصطلاحات حقوقی،فراگیرخردمندان،۱۳۸۸،ص۶۵ ↑

 

1. 1. همان ص۴۵ ↑

 

1. 1. بهرامی احمدی،حمید؛سوءاستفاده از حق،جنگل،۱۳۷۰،ص۱۱۰ ↑

 

1. 1. کاتوزیان،ناصر، سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق،همان،ص۱۰۷ ↑

 

1. 1. همان.ص ۱۶۴ ↑

 

1. 1. همان،برگفته از صفحات ۱۹۸تا ۲۰۲ ↑

 

1. 1. همان برگرفته از ص ۱۷۸ ↑

 

1. 1. مانند حدیث منع فصل ماء(حدیث شفعه تحت شماره ۷۳،منع فصل ماء شماره ۷۴ مدارک لاضرر ذکر شده است) ↑

 

1. 1. کاتوزیان،ناصر، سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق،همان ص۱۹۸ ↑

 

1. 1. منبع پیشین،صص۲۰۳و۲۰۴ ↑

 

1. 1. نجاب تخواه،مرتضی.مفهوم سوءاستفاده از اختیارات در نظام حقوقی کامن لا،حقوق و مصلحت،۱۳۸۵،شماره ۵٫ص۹۱ ↑

 

1. 1. همان.ص ۹۲ به نقل از طباطبائی مؤتمنی ↑

 

1. 1. قهرمانی،نصر الله، مطالعه تطبیقی چگونگی رفع تعارض اصل تسلیط با قاعده لاضرر،مجله کانون وکلا،۱۳۸۴ شماره۱۸۸و۱۸۹،ص ۱۱۸ ↑

 

1. 1. باقری،احمد؛رنگین کمان،فاطمه. همان،ص۱۹-۵۹ ↑

 

1. 1. کاتوزیان،ناصر، سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق،همان، ص۱۱۲ ↑

 

1. 1. همان صفحه ۱۶۸ ↑

 

1. 1. نجابتخواه،مرتضی،همان،به نقل از(Ellis-Jones: 2001, 157) ↑

 

1. 1. همان نقل از(Groves, M. & Lee: 2007, 198)صص ۱۰۵-۱۰۶ ↑

 

1. 1. بهرامی احمدی،حمید،همان،ص۶۵ ↑

 

1. 1. تاجمیری،میرتیمور،فرهنگ عبارات و اشارات حقوقی،اراک، سیاره،۱۳۸۳،ص۱۹۴ به نقل از جعفری لنگرودی،محمدجعفر،مکتب های حقوقی اسلام.صص۱۳۱-۱۳۲ ↑

 

1. 1. باقری،احمد؛رنگین کمان،فاطمه،همان،به نقل از کافی جلد۵ص۲۹۲ ↑

 

1. 1. تاجمیری،میرتیمور،همان،برگرفته از صص ۱۹۲-۱۹۴ ↑

 

1. 1. محقق داماد، سید مصطفی،قواعد فقه بخش مدنی،چاپ بیست و هفتم،تهران،مرکز نشر علوم انسانی ،۱۳۸۹،ص۱۴۱ ↑

 

1. 1. بهرامی احمدی،حمید،همان،برگرفته از صص۸۲-۸۴ ↑

 

1. 1. مرعشی،سید محمد حسن،قاعده لاضرر،دادرسی، ۱۳۷۶،شماره ۴ص ۵ ↑

 

1. 1. همان صفحات ۴-۷ ↑

 

1. 1. تاجمیری،میرتیمور؛همان، صص۱۹۰-۱۹۳ ↑

 

1. 1. قهرمانی،نصر الله،همان،برگرفته از صص۴-۷ ↑

 

1. 1. مرعشی،سید محمد حسن،همان، ص ۲٫ ↑

 

1. 1. همان ص ۴ ↑

 

1. 1. محقق داماد،سید مصطفی، همان، صص۱۵۷-۱۶۰ ↑

 

1. 1. بهرامی احمدی،حمید، همان، ص۸۷ ↑

 

1. 1. همان،به نقل از امام خمینی،رسایل۱/۶۳ ↑

 

1. 1. محقق داماد،سید مصطفی، همان صص ۱۹۸ تا ۲۰۴ ↑

 

1. 1. کاتوزیان ناصر،قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی،چاپ نوزدهم،تهران،میزان،۱۳۸۹ ↑

 

1. 1. از جمله مواد ۱۲۲،۱۲۵،۱۳۹ و ۶۵ همچنین مواد ۹۴۵و۹۴۴ ↑

 

1. 1. هداوند، مهدی ؛ نشست علمی نظارت قضایی بر سوءاستفاده از اختیارات توسط مقام اداری ، ۱۳۹۳ ↑

 

1. 1. جعفری لنگرودی، محمد جعفر؛مبسوط در ترمینولوژی حقوق شماره ۷۴۵و۷۴۶،جلد اول انتشارات گنج دانش چاپ سوم۱۳۸۶ ↑

 

1. 1. هداوند،مهدی نشست علمی نظارت قضایی بر سوءاستفاده از اختیارات توسط مقام اداری ، ۱۳۹۳ ↑

 

1. 1. کاشانی،سید محمود،همان،صص ۵۳-۵۴ ↑

 

1. 1. همان ،صفحه ۳۹ ↑

 

1. 1. جعفری لنگرودی، محمد جعفر،همان،شماره ۶۵۲۵ ↑

 

1. 1. کاشانی،سید محمود،همان،ص ۴۰ ↑

 

1. 1. همان ،ص ۵۵به نقل از Habilete premise,p59 ویدال ↑

 

1. 1. قنواتی،جلیل؛جاور،حسین؛ مطالعه تطبیقی سوء عرضه قابل تعقیب در حقوق انگلیس، ایران و فقه امامیه،مدرس علوم انسانی،۱۳۸۵،شماره۴۷،صص۱۶۹-۱۷۱ ↑

 

 

این دسته از صاحب نظران مباحث خود را تحت عناوینی همچون خود رهبری، مدیریت برخود، مدیریت شخصی و مدیریت بعد داخلی ارائه نموده اند.

 

1. 1. خود رهبری مجموعه ای وسیع از استراتژی ها است که بر رفتارها، افکار و احساسات – که ما از طریق آ نها برخود اعمال نفوذ می‌کنیم – تمرکز می‌کند. خود رهبری آن چیزی است که فرد انجام می‌دهد تا خود رهبری کند. خود رهبری نفوذی است که ما برخود اعمال می‌کنیم تا رفتار و فکر خود را کنترل کنیم و بویژه عملکرد خود را افزایش دهیم.

   

 

1. 1. هر کس در حدی خودرهبری را تمرین می‌کند اما هر کس یک خود رهبر مؤثر نیست.

 

1. 1. خود رهبری مؤثر قابل یادگیری است.

 

1. 1. خود رهبری به مدیران و سایر کارکنان – یعنی هرکس که کار می‌کند – مربوط است.

 

1. 1. مدیریت برخود به معنای اعمال کنترل مثبت بر زندگی خویشتن، از طریق مشاهده ی عملکرد خود می‌باشد. مشاهده ی عملکرد خود به معنای شناسایی تمام رفتارهایی که می توانید انتخاب کنید و آن چه انجام می دهید و انجام کاری که از آن لذت می برید، به منظور ایجاد تعادل و تغییر در سایر ابعاد رفتار خود یعنی احساس، تفکر و پاسخ فیزیولوژیک می‌باشد.مدیریت برخود به معنای مدیریت ابعاد پنج گانه خود – فیزیکی، شناختی، احساسی، حسی عصبی و هوشیاری – به منظور ایجاد تعادل و تکامل در آن ها می‌باشد تا از این طریق بتوان به رشد، پیشرفت، موفقیت و رضایت رسید.

 

1. 1. مدیریت برخود مستلزم پاسخ به سؤالات زیر می‌باشد:

 

1. 1. توان مندیهای من کدامند؟

 

1. 1. روش کار من چگونه است؟

 

1. 1. ارزش های من کدام است؟

 

1. 1. کمک های من به سازمان چه باید باشد؟

 

1. 1. آیا مسئولیت برقراری ارتباط با دیگران را پذیرفته ام؟

 

1. 1. 1. آیا برای بهره برداری از نیمه ی دوم زندگی کاری خود برنامه ریزی کرده ام؟

   

 

1. 1. مدیریت شخصی مستلزم مهارت های چهار گانه ی زیر می‌باشد:

 

1. 1. خود آگاهی؛

 

1. 1. تعیین اهداف و اولویت ها؛

 

1. 1. مدیریت زمان؛

 

1. مدیریت استرس.

ممدمد

 

مدیریت استرس

 

علامت

 

مدیریت زمان

 

تعیین اهداف واولویت ها

 

خود آگاهی

 

مشکل

 

مدل شماره ی ۲-۲: سلسله مراتب مهارت های مدیریت شخصی

 

مهم ترین و ابتدایی ترین گام در مدیریت شخصی، خود آگاهی می‌باشد زیرا ‌بر اساس آن به اهداف و اولویت های متوازن دست یافته و در نتیجه در مدیریت زمان و مدیریت استرس هم موفق خواهیم بود؛ لذا خود آگاهی – شناخت خود – کلید حل مسائل می‌باشد.

 

1. 1. مدیریت برخود مربوط است به دانش ما درمورد چگونگی مدیریت خودمان، به منظور حداکثر سازی بهره وری که شامل ارزیابی شخصی از اهداف و مقاصد شغل، اولویت ها در بین وظایف، دانش ‌در مورد بهترین ابزار های تحقق اهداف نهایی و دانش ‌در مورد آن چه در ما ایجاد انگیزه می‌کند، می‌باشد. به عنوان مثال، هنگامی که اِستکی پس از ارتقای شغلی، خود را وادار به تفکر نمود، مهارت های خود مدیریتی عالی داشت با وجود این، او کمتر توانست از عهده ی پیچیدگی های دیگران، ساست ها و محیط کاری برآید. دانش ‌در مورد انگیزش شخصی و سایر جنبه‌های سبک مدیریت فردی یک بخش از بصیرت واقعی است.

 

1. 1. مدیریت برخود شامل برنامه ریزی زمان، توجه به تأثیرات اولیه رفتار و خود ارزیابی می‌باشد.

 

1. 1. مدیریت برخود به معنای کسب کنترل بر روی تصمیمات، مشکلات، استرس و زمان می‌باشد. تصمیم گیری، حل مشکل، مدیریت استرس و زمان همه در ارتباط با تعیین اولویت ها است.

 

1. مدیریت برخود مستلزم یادگیری مداوم، انرژی زیاد، احساس ارزش زیاد، خوب زیستن از لحاظ فیزیکی و جسمی، استقلال زیاد، روابط بالنده و توفیق فزآینده می‌باشد.(رضایی زاده ، ۱۳۸۵،ص ۵۶-۵۸)

۴-۴-۲-۲رویکرد جامع نگر

 

برخی اندیشمندان همچون کاوالری، فیرون، کوک، دهرتی و هرن بر تعامل و و ‌ارتباط نزدیک زندگی شخصی با زندگی کاری تأکید داشته و معتقدند که مدیران در هر زمان و هر مکان در حال انجام وظیفه اندک چه سر کار باشند یا در حال بازی یا این که در خانه یا در اداره باشند. تفکر جداسازی زندگی شخصی از زندگی شغلی کارکنان و مدیران از مد خارج شده است، بر اساس این رویکرد، ضروری است که به تمام ابعاد و جنبه‌های زندگی مدیران در ارتباط با خانواده، دوستان، جامعه، ذهنی، روحی، حالت های خلاق، تناسب اندام، تغذیه و خواب مناسب (کاوالری )؛ مادی، فیزیکی، احساسی، حرفه ای، روحی معنوی و اجتماعی ( دهرتی ) توجه نمود.

 

‌بنابرین‏ دیدگاه، بهتر است مدیران به تمام ابعاد و زوایای زندگی شخصی خود از طریق تهیه ی برنامه ی زندگی خود توجه نموده و آن را مدیریت نمایند:

 

1. مدیریت بعد داخلی خود به معنای توجه به بعد ذهنی، معنوی و حالت های اخلاق خویش و همچنین تناسب اندام، خوردن و خوابیدن در حد مناسب به منظور حداکثر سازی رشد، توسعه و موفقیت است.

مواردی که در ادبیات مدیریت در زمینه ی بعد داخلی مدیریت بیان می شود مثل معنویت، روح، خلاقیت، عکس العمل عمیق و توسعه ی بصیرت ما را به رویکرد توجه به مدیر کامل هدایت می‌کند؛ یعنی مدیر به عنوان یک موجود کامل روحی – روانی مورد توجه قرار می‌گیرد، نه فقط یک موجود سازمانی. دستیابی به مدیریت درونی مستلزم آگاهی درونی از سه بعد فیزیکی، ذهنی و روحی می‌باشد.

 

1. خود مدیریتی در کار به معنای مدیریت مسیر شغلی و مدیریت استرس است مدیریت مسیر شغلی، مستلزم بر خویش، ارزش ها و لایق خود را تعیین کنید. لذا برنامه ریزی مسیر شغلی باید در متن کل زندگی شما باشد. برنامه ریزی زندگی عبارت است از استفاده از فرصت ها ‌در مورد این که چه ترکیبی از جنبه‌های مختلف زندگی بیشتر با ارزش ها و آرزوهای شما متناسب است. برخی بر مسیر شغلی و کار بیشتر از سایر موارد تأکید دارند و برخی دیگر بر خانواده، توسعه ی روحی، فعالیت های تفریحی، زندگی اجتماعی، تعلیم و تربیت و توسعه ی شخصی تأکید دارند و برخی معتقد به ایجاد توازن و تعادل نسبی بین آن ها می‌باشند.

۳- مدیریت توسعه ی شخصی به معنای برنامه ریزی زندگی و برنامه ریزی مسیر شغلی و نحوه ی تعامل این دو با یکدیگر نامه ریزی زندگی می‌باشد زیرا برای فهم این که شما در چه نوع شغلی خشنود خواهید بود، باید اولویت های زندگی بر اساس نقشه ی توسعه ی شخصی است. برنامه ریزی زندگی خود مستلزم صحبت یا تفکر ‌در مورد موضوعات هفت گانه ی زیر می‌باشد:

 

1. 1. مادی، شامل پول و دارایی؛

 

1. 1. فیزیکی، شامل سلامتی و تناسب؛

 

1. 1. احساسی، شامل تفریح و هیجان؛

 

1. 1. ذهنی،شامل هوش و یادگیری؛

 

1. 1. حرفه ای، شامی مشاغل و مسیرهای شغلی؛

 

1. 1. معنوی، شامل ارزش ها و عقاید؛

 

1. اجتماعی، شامل دوستان و خانواده؛

برنامه ریزی مسیر شغلی خود مستلزم پاسخ به سؤالات زیر است:

 

1. 1. من چه کسی هستم؟

 

1. 1. چه چیزی مرا ترقیب می‌کند؟

 

 

حقوق ‌دانان در پاسخ ‌به این سؤالات و به­ ویژه ‌در مورد ارزیابی اعتبار شرط بر معاهدات بین ­المللی حقوق بشر دیدگاه های مختلفی ابراز نموده ­اند. اختلاف­نظر دولت‌ها نیز در این زمینه به نوعی سردرگمی در رویه و عملکرد آن ها منجر شده است.

 

بدین ترتیب به­نظر می­رسد نظام حقوقی کنوانسیون وین ۱۹۶۹ حداقل درخصوص حق شرط بر معاهدات بین ­المللی حقوق بشر با چالشی جدی روبرو شده است.^[۳۲]

 

گفتارپنجم: زمان استفاده از حق شرط

 

حق شرط ممکن است در مراحل گوناگون انعقاد معاهده و یا در زمان صدور اعلامیۀ جانشینی انشا و اعلام گردد. ماده ۱۹ عهدنامه­های حقوق معاهدات گویای این نکته است که اصولاً هر کشور یا سازمان بین ­المللی می ­تواند به هنگام امضاء، تصویب، پذیرش، تصدیق یا الحاق به یک معاهده بر آن حق شرط وارد کند.

 

۱-۴: حق شرط در زمان امضاء عهدنامه

 

استفاده از حق شرط در زمان امضای عهدنامه بهترین موقع آن است و مشکلات ناشی از آن بسیار کم خواهد بود. زیرا اعلام شرط در چنین موقعی موجب می­ شود تا کشورهای متعاقد درخصوص مقررات مورد سلیقه خود حق انتخاب داشته باشند. آن ها می ­توانند درباره شروط اعلام شده تعمق کنند و محدودیتی را که به عهدنامه وارد می­ شود مدنظر قرار دهند و آن شروط را پذیرفته و یا رد نمایند. بعلاوه کشورهای شرکت کننده در عهدنامه از اختلاف یا تباین افکار و نظرات خود ‌در مورد بعضی از مقررات عهدنامه که مورد قبول کشور اقامه کنند شرط قرار نگرفته فوراً آگاه شده و بعداً به فریب و اشتباه دچار نمی­شوند. همچنین اگر آنان تشخیص دهند که اقامۀ شرط موجب خدشه­دار شدن عهدنامه گردیده و دیگر متضمن نفعی برای ایشان نیست و یا شرط مذکور باعث تحریف هدف اولیه از انعقاد معاهده گشته و آن را از مسیر اصلی خود دور می­سازد، می‌توانند از امضای آن خودداری کرده و یا به نوبۀ خود شرطی را اعلام دارند.^[۳۳]

 

۲-۴: حق شرط در زمان تصویب، تصدیق یا الحاق به معاهده

 

حق شرط به هنگام تصویب یا تصدیق معاهده یا الحاق به آن، مشکلات بیشماری را به دنبال دارد، زیرا آیین تصویب یا تصدیق و یا الحاق، مرحلۀ التزام قطعی و نهایی به معاهده است و هر طرف معاهده، آن را مستقلاً و جداگانه انجام می­دهد.

 

در نتیجه اگر حق شرط در این مرحله انشا و اعلام گردد، سایر طرفها در جریان آن نبوده و از آن آگاهی ندارند تا بتوانند در مقابل آن موضع­گیری نمایند. به بیان دیگر، چنین حق شرطی موجب می­گردد تا عضو جدیدی در معاهده وارد شود و سایر طرفها در برابر یک تصمیم قطعی قرار گیرند. در واقع هر معاهده­ای در مرحلۀ تصویب یا تصدیق و یا الحاق می ­تواند توسط هر طرف مورد پذیرش قرار گیرد و یا رد شود و در نتیجه راه حل سومی که همان تحدید یا تعیین تعهدات باشد، وجود ندارند و این برای سایر طرفهای معاهده مشکلات بسیاری ایجاد می­ کند. با وجود این همان‌ طور که گفته شد عهدنامه­های حقوق معاهدات، انشاء و اعمال حق شرط را به هنگام التزام قطعی نسبت به معاهده به رسمیت شناخته است.^[۳۴]

 

۳-۴: حق شرط در مرحلۀ صدور اعلامیۀ جانشینی کشورها

 

به موجب ماده ۲۰ عهدنامۀ وین در زمینه جانشینی کشورها بر معاهدات، هر کشور تازه استقلال یافته می ­تواند در زمان صدور اعلامیۀ جانشینی، حق شرطهای کشور پیشین را بر معاهدات چندجانبه نپذیرد یا حق شرط دیگری در همان موضوع به عنوان حق شرط اعمال کند و یا چنانچه کشور پیشین بر معاهدات چندجانبه حق شرطی اعمال نکرده باشد، با رعایت نظام حق شرط بر معاهدات (مقرر در عهدنامۀ وین) حق شرط جدیدی اعمال کند.^[۳۵]

 

گفتار ششم: حق شرط بر انواع معاهدات

 

۱-۵: حق شرط بر معاهدات دوجانبه

 

معاهده دوجانبه چون ماهیت طرفینی دارد و قاعدتاً بین حقوق و تکالیف متعاهدین نوعی تعادل و هماهنگی موجود است، ظاهراًً قید و شرط، خلاف طبیعت این نوع معاهدات است. به عبارت دیگر چون مزایا و منافعی که هر یک از متعاهدین از معاهده بهره­مند می­شوند با تکالیفی که به موجب آن بر عهدۀ آن­ها تحمیل می­ شود، به طرفینی معاهده تلقی می­ شود. حتی برخی از حقوق ‌دانان تصویب مشروط این­گونه معاهدات را به معنی امتناع از تأیید متن فعلی و پیشنهاد برای انجام مذاکرات جدید بین دو دولت تلقی ‌می‌کنند. ‌بنابرین‏ هیچ قید و شرطی در معاهدات دوجانبه که از طرف یکی از ‌دولت‌های‌ متعاهد افزوده شود، معتبر نخواهد بود، مگر آنکه دولت دیگر به­ طور صریح آن را بپذیرد.^[۳۶]

 

از طرفی اگر یک طرف معاهده دوجانبه به هنگام امضا یا تصویب معاهده حق شرط قائل شود دو طرف مقابل سکوت کند، حق شرط فاقد اثر حقوقی است. نمونه آن، معاهده منعقده میان ایالات متحدۀ آمریکا و کانادا ‌در مورد بهره ­برداری از رودخانه نیاگارا(تولید برق) است که سنای آمریکا به هنگام تصویب معاهده، در آن قائل به حق شرط شد و کانادا اعتراض ننمود. دیوان عالی فدرال آمریکا در این قضیه (دعوی ادارۀ برق نیویورک علیه کمسیون انرژی فدرال آمریکا) در رابطه با حق شرط اعمال شده در معاهده توسط آمریکا اعلام نمود که حق شرط فاقد اثر حقوقی است. عهدنامه­های حقوق معاهدات در این­باره سکوت کرده ­اند.^[۳۷]

 

۲-۵: حق شرط بر معاهدات چندجانبه

 

حق شرط بر معاهدات چندجانبه قانون ساز و معاهداتی که دربردارندۀ قاعده آمرۀ بین ­المللی هستند، جای تردید و تأمل است، زیرا چنین عملی با هدف و موضوع اینگونه معاهدات در ناهماهنگی محض است و این همان نظری است که عهدنامه­های حقوق معاهدات (بندج ماده ۱۹) دارند، بدون آنکه عدم مغایرت حق شرط با هدف و موضوع معاهده را منحصر به معاهدات مذکور نمایند. در مقابل انشای حق شرط بر معاهدات چندجانبه قراردادی یا خاص مناسب و روا ‌می‌باشد. امروزه در مجموع، حق شرط بر معاهدات چندجانبه (اعم از قانون ساز یا قراردادی) تحت شرایطی پذیرفته شده­است.^[۳۸]

 

گفتار هفتم: معاهدات حقوق بشری

 

۱-۶: تعریف معاهدۀ بین ­المللی

 

معاهدۀ بین ­المللی به عنوان مهمترین منبع حقوق بین ­الملل، فعالیت کشورها و سایر تابعان حقوق بین ­الملل را در صحنۀ بین ­المللی شکل می­دهد و تجلی بنیادین زیست بین ­المللی است.

 

از سوی دیگر، معاهده هر چند نماد رسمی اقتدار دولتی یا سازمانی (سازمان بین ­المللی) است، اما باعث محدود شدن این اقتدار نیز می­ شود. در نتیجه، معاهده عمل حقوقی عادی است که به وسیله تابعان حقوق بین ­الملل صورت ‌می‌گیرد و ضمن بیان اقتدار آن ها، آن اقتدار را محدود می­ کند و صلاحیت­های آن ها را به منصه­ظهور می­رساند.

 

برای نیل به یک تعریف کامل از معاهده، باید ابتدا دیدگاه عرف بین ­المللی و سپس دیدگاه عهدنامه­های وین را مورد بررسی قرار داد و آنگاه تعریف جامعی از معاهده به­عمل آورد.

 

واژه treaty در لغت به معنای پیمان، معاهده، عهدنامه و میثاق که قراردادی است بین دو یا چند کشور (دولت) مستقل برای رفاه مشترک، و یا قرارداد یا توافقی بین دو یا چند دولت یا قدرت حاکم در هر کدام از دول ذیربط است.^[۳۹]

 

۲-۶ : معاهده از دیدگاه عرف بین ­المللی

 

معاهده از دیدگاه عرف بین ­المللی عبارت است از هر گونه توافق منعقده میان تابعان حقوق بین ­المللی به منظور حصول آثار حقوقی معینی طبق مقررات حقوق بین ­الملل.^[۴۰] معاهده از دیدگاه عهدنامه وین